زبان فارسی ستون هویت فرهنگی ایران و منطقه است

به گزارش روابط عمومی بنیاد سعدی، همزمان با روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، همایش علمی ـ فرهنگی «میراث ادبی ایران و فردوسی» به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و نمایندگی بنیاد سعدی در ارمنستان و با همکاری دانشگاه دولتی ایروان و کرسی ایران‌شناسی این دانشگاه در سالن فردوسی دانشکده خاورشناسی برگزار شد.

 این مراسم با حضور خلیل شیرغلامی سفیر جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان، روبن ملکونیان رئیس دانشکده خاورشناسی دانشگاه دولتی ایروان، گورگن ملکیان از استادان برجسته حوزه ایران‌شناسی ارمنستان، واردان وُسکانیان، رئیس کرسی ایران‌شناسی دانشگاه دولتی ایروان، محمد اسدی موحد، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و نماینده بنیاد سعدی در ارمنستان و جمعی از استادان، پژوهشگران و دانشجویان برگزار شد.

در این برنامه خلیل شیرغلامی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان با تأکید بر نقش بنیادین زبان فارسی در هویت ایرانی اظهار داشت: زبان فارسی ستون هویت فرهنگی ایران و بخش مهمی از میراث تمدنی منطقه است که در شاهنامه فردوسی تجلی یافته و همچنان در حافظه تاریخی ملت‌ها زنده مانده است. 

وی افزود: فردوسی در شاهنامه نه‌تنها یک اثر ادبی خلق کرده، بلکه توانسته است زبان فارسی را به عنوان حامل تاریخ، فرهنگ و هویت یک ملت در برابر تحولات تاریخی حفظ و تثبیت کند. 

سفیر ایران در ارمنستان با اشاره به گستره حضور مفاهیم ایرانی در شاهنامه خاطرنشان کرد: فردوسی، ایران را صرفاً یک جغرافیای سیاسی نمی‌بیند، بلکه آن را یک حوزه تمدنی و فرهنگی مشترک معرفی می‌کند که اقوام و ملت‌های مختلف در آن نقش داشته‌اند. 

شیرغلامی همچنین با اشاره به پیوندهای تاریخی ایران و ارمنستان در شاهنامه گفت: روایت‌های فردوسی از جنگاوران ارمنی نشان‌دهنده عمق روابط تاریخی و فرهنگی دو ملت است و بیانگر پیوندهای ریشه‌دار تمدنی در منطقه می‌باشد. 

وی شاهنامه را آمیزه‌ای از خرد، اخلاق، حماسه و انسانیت دانست و تصریح کرد: در اندیشه فردوسی، زبان و خرد در کنار یکدیگر معنا می‌یابند و همین امر شاهنامه را به اثری ماندگار در تاریخ بشری تبدیل کرده است. 

سفیر جمهوری اسلامی ایران در پایان تأکید کرد: زبان فارسی به واسطه شاهنامه، نه‌تنها زبان یک ملت، بلکه زبان یک حوزه تمدنی است که قرن‌ها نقش مهمی در شکل‌دهی به هویت فرهنگی منطقه ایفا کرده است. 

 در ادامه محمد اسدی موحد، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و نماینده بنیاد سعدی در ارمنستان نیز در این نشست با محوریت نقش فردوسی در پاسداری از زبان فارسی اظهار داشت: شاهنامه دژ استوار زبان فارسی و چراغ فروزان خردورزی در تاریخ اندیشه ایرانی است. 

وی با اشاره به نقش فردوسی در صیانت از زبان فارسی افزود: فردوسی به‌خوبی دریافته بود که نابودی زبان، به معنای نابودی حافظه تاریخی و هویت فرهنگی یک ملت است. 

اسدی موحد شاهنامه را نمونه‌ای برجسته از مهندسی واژگان دانست و تأکید کرد: فردوسی با بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت‌های زبان فارسی، اعتماد به نفس فرهنگی ایرانیان را بازسازی کرد.

نماینده بنیاد سعدی در ارمنستان، خردورزی را از ارکان اساسی اندیشه فردوسی دانست و با اشاره به ابیات آغازین شاهنامه تصریح کرد: فردوسی خرد را برترین موهبت الهی و معیار تشخیص نیکی و بدی معرفی می‌کند. 

گورگن ملکیان، استاد ایران‌شناسی ارمنستان نیز شاهنامه را پدیده‌ای جهانی و بازتاب‌دهنده روح شکست‌ناپذیر ملت ایران توصیف کرد و گفت: شاهنامه مردم ایران را از استحاله فرهنگی نجات داد و ایران را به تولدی دوباره رساند. 

وی با اشاره به دیدگاه آوتیک ایساکیان، شاعر برجسته ارمنی، شاهنامه را فراتر از یک اثر ادبی دانست و آن را تجلی حافظه تاریخی، منش فرهنگی و سرنوشت تمدنی ملت ایران معرفی کرد. 

این استاد ایران‌شناسی همچنین شاهنامه را نامه میهن‌دوستی ایرانیان خواند و تأکید کرد که روح حماسی این اثر طی قرن‌ها الهام‌بخش پایداری، تاب‌آوری و هویت ملی ایرانیان بوده است. 

وی در بخشی از سخنان خود با قرائت ابیاتی از فردوسی، شاهنامه را عامل پیوند ملت ایران با حافظه تاریخی، روح حماسی و هویت تمدنی این سرزمین دانست.

در ادامه این نشست، واردان وُسکانیان، رئیس کرسی ایران‌شناسی دانشگاه دولتی ایروان به بررسی مفاهیم «ایران‌زمین» و «ایرانشهر» در شاهنامه پرداخت و تأکید کرد که این مفاهیم صرفاً جغرافیایی نیستند، بلکه بیانگر حوزه تمدنی و هویتی گسترده‌اند که در طول تاریخ استمرار یافته‌اند.

وی گفت: شاهنامه در شکل‌گیری گفتمان هویتی ایران و مفهوم ایران فرهنگی نقشی بنیادین داشته و همچنان در فهم معاصر از ایرانشهر تأثیرگذار است. 

وُسکانیان همچنین نقش شاهنامه را در تداوم مفاهیم هویتی و فرهنگی ایران در فضای فکری معاصر مورد توجه قرار داد. 

آرتیون تونویان، استاد دانشگاه دولتی ایروان نیز در سخنانی با محوریت «سنت شاهنامه‌ای نام‌های اشخاص در آذربایجان به‌عنوان نشانه‌ای از لایه ایرانی هویت ساکنان قفقاز شرقی» به بررسی تأثیر عمیق شاهنامه و فرهنگ ایرانی بر حافظه تاریخی و هویتی منطقه قفقاز پرداخت. 

وی با اشاره به رواج گسترده نام‌ها و مفاهیم برگرفته از شاهنامه در مناطق مختلف قفقاز تأکید کرد: بسیاری از این عناصر ریشه در سنت‌های تمدنی و فرهنگی ایران دارند و طی قرن‌ها در حافظه تاریخی مردم منطقه ماندگار شده‌اند. 

تونویان زبان فارسی را زبان حماسه، هویت و شجاعت توصیف کرد و گفت: فارسی تنها یک زبان نیست، بلکه زبانی است که در طول تاریخ به ملت خود هویت، اقتدار و روحیه مقاومت بخشیده است. 

وی همچنین با اشاره به تلاش‌های تاریخی برای حذف یا کمرنگ‌کردن برخی مؤلفه‌های هویتی ایرانی در منطقه اظهار داشت: با وجود تحولات سیاسی و مرزبندی‌های جدید، بسیاری از عناصر فرهنگ ایرانی، به‌ویژه سنت‌های مرتبط با شاهنامه، همچنان در حافظه فرهنگی مردم قفقاز زنده باقی مانده‌اند. 

در بخش پایانی این همایش، جمعی از دانشجویان رشته ایران‌شناسی اشعاری در وصف فردوسی و زبان فارسی قرائت کردند و بخش‌هایی از شاهنامه و روایت‌های مرتبط با حماسه‌های ملی ایران برای حاضران بازخوانی شد.

پخش کلیپ درباره حکیم ابوالقاسم فردوسی، تاریخچه شاهنامه و جایگاه این اثر در تمدن و هویت ایرانی، از دیگر بخش‌های این همایش بود. 

همچنین نسخه‌ای نفیس و هنری از شاهنامه فردوسی توسط سفیر جمهوری اسلامی ایران به کرسی ایران‌شناسی دانشگاه دولتی ایروان اهدا شد.