به بهانه ۲۸ اردیبهشت در تقویم روز بزرگداشت حکیم عمر خیام:
کرسیهای زبان فارسی در چین ابعاد دیپلماتیک و فرهنگی دارند
به گزارش روابط عمومی بنیاد سعدی، به نقل از خبرنگار کتاب ایرنا، امام غیاثالدین ابوالفتح عُمَر بنابراهیم خیام نیشابوری ملقب به عمر خیام نیشابوری فیلسوف، ریاضیدان، ستارهشناس و شاعر رباعیسرای ایرانی در دوره سلجوقی است. خیام به دو زبان فارسی و عربی نیز شعر میسرود و در علوم مختلف کتابهای با ارزشی نوشته است.
اقدامات مختلف برای گسترش زبان فارسی میتواند زمینهساز انتقال و گسترش فرهنگ ایران به دیگر کشورها باشد. بنیاد سعدی یکی از مراکزی است که به آموزش زبان به فارسیدوستان بیرون از ایران توجه دارد و در این راستا اقدامات متعددی انجام داده است. ۲۸ اردیبهشت در تقویم روز بزرگداشت حکیم عمرخیام است به همین بهانه گفتوگویی با نعمتالله ایرانزاده رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و نماینده بنیاد سعدی در چین و استاد دانشگاه علامه طباطبایی انجام شد که در ادامه میخوانید.
زبان فارسی حامل ارزشهای تمدنی ایران است
با توجه به ارتقای سطح روابط راهبردی ایران و چین، جایگاه زبان فارسی در مناسبات فرهنگی دو کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
زبان فارسی به عنوان یکی از شاخصترین زبانهای فرهنگی و تمدنی در آسیا، طی سدههای پیاپی، نقش برجستهای در انتقال دانش، ادب و اندیشه میان ملتها ایفا کرده است. نفوذ فرهنگی ایران در سرزمینهای شرقی، بهویژه در چین، ریشهای عمیق و تاریخی دارد که از دوران باستان تا امروز استمرار یافته است. جاده ابریشم نه تنها مسیر تبادل کالا و تجارت، بلکه شاهراه انتقال فرهنگ، ادبیات، دین و هنر میان ایران و چین بودهاست. در این میان، زبان فارسی جایگاهی ممتاز یافت و از آن بهعنوان زبان میانجی در روابط دیپلماتیک، بازرگانی و فرهنگی شرق و غرب استفاده شد.
نخستین کرسیهای زبان فارسی در دانشگاههای بزرگ این کشور همچون دانشگاه پکن و دانشگاه مطالعات زبانهای خارجی شانگهای تاسیس شدند و به مرور زمان، دیگر دانشگاههای چین نیز به ایجاد گروهها و مراکز پژوهشی ایرانشناسی پرداختند. این کرسیها در کنار آموزش زبان فارسی، فرصتهای ارزشمندی برای پژوهش در زمینههای ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی، تاریخ و تمدن ایران، فلسفه و اندیشههای ایرانی و همچنین بررسی روابط تاریخی و معاصر ایران و چین فراهم کردهاند.
توسعه کرسیهای زبان فارسی در چین، تنها جنبه علمی ندارد، بلکه ابعاد دیپلماتیک و فرهنگی نیز داشتهاست. این کرسیها، پلهایی برای تعمیق روابط فرهنگی و افزایش درک متقابل میان دو ملتند. دولتها و نهادهای علمی هر دو کشور، همواره از گسترش این همکاریها استقبال کردهاند؛ زیرا زبان فارسی، نهتنها ابزار ارتباطی، بلکه حامل ارزشهای تمدنی ایران همچون شعر، حکمت و عرفان است که درک و بهرهگیری از آن میتواند به غنای فرهنگ چین نیز بیفزاید.
مهمترین دغدغه فارسیآموزان کاریابی پس از اتمام تحصیلات است
آیا روند استقبال از آموزش زبان فارسی در سالهای اخیر رشد داشته است؟
بله. خوشبختانه تعداد کرسیها روند رو به رشد داشته و برخی از کرسیها نیز به دنبال توسعه این رشته در دورههای تحصیلات تکمیلی و حتی پسادکتری هستند. البته نباید از نظر دور داشت که مهمترین دغدغه دانشجویان این رشته، همچنان و مانند دیگر کشورها، موضوع کاریابی پس از اتمام تحصیلات است. امیدواریم با رفع تحریمها و دیگر موانع سیاسی و همچنین شکوفایی و تعمیق بیشتر روابط فرهنگی، اقتصادی و تجاری بین دو کشور، زمینه برای رشد و توسعه بیشتر زبان فارسی از این نظر نیز فراهمتر و کاربردیتر شود.
بیش از ۱۵ دانشگاه در چین، دارای کرسی مطالعات ایرانشناسی هستند
در حال حاضر چه تعداد دانشگاه یا مرکز علمی در چین به آموزش زبان فارسی مشغول هستند و این روند نسبت به گذشته چه تغییراتی داشته است؟
در حال حاضر بیش از ۱۵ دانشگاه و مرکز علمی در چین، دارای کرسی یا برنامه آموزش زبان فارسی و مطالعات ایرانشناسی هستند. این مراکز علاوه بر پرورش دانشجویان بومی چینی در حوزه زبان و ادبیات فارسی، زمینهای برای همکاریهای علمی مشترک با دانشگاهها و مراکز ایرانشناسی جهان فراهم کردهاند. از دل این برنامهها، نسلی از مترجمان، پژوهشگران و استادان برجسته برخاستهاند که نقش موثری در انتقال ادبیات فارسی به جامعه علمی و فرهنگی چین ایفا کردهاند.
مراکز علمی دارای رشته زبان و ادبیات فارسی در پکن عبارتند از: دانشگاه پکن، دانشگاه مطالعات خارجی، دانشگاه اقتصاد و تجارت بینالملل، دانشگاه مطالعات بینالمللی پکن، دانشگاه فرهنگ و زبان پکن. در شهرهای دیگر چین: دانشگاه مطالعات خارجی تیانجین، دانشگاه یو شیو ججیانگ، دانشگاه مطالعات بینالمللی جیلین، دانشگاه مطالعات بینالمللی سیچوان، دانشگاه مطالعات بینالمللی شانگهای، دانشگاه مطالعات بینالمللی شی ان، دانشگاه شی خه زه، دانشگاه مطالعات خارجی گوانگدونگ، کالج آموزشهای مهارتی مدرن لین شیا و دانشگاه مطالعات بینالمللی هبی.
همچنین رشته ایرانشناسی نیز در این دانشگاهها برقرار است: دانشگاه مطالعات خارجی پکن، دانشگاه فرهنگ و زبان پکن، دانشگاه جنوب غرب، دانشگاه شمال غرب و دانشگاه یون نن.
از دیرباز در اکثر این دانشگاهها علاوه بر استادان بومی چینی -که از عاشقان روابط تاریخی و تمدنی دو کشور ایرن و چین هستند- از حضور استادان ایرانی نیز بهره برده و میبرند. از قدیمیترین استادانی که از ایران در این کشور حضور داشتهاند، میتوان از زندهیادان علامه سیدجعفر شهیدی و مظفر بختیار نام برد. در سالهای اخیر در دانشگاه پکن بهادر باقری از دانشگاه خوارزمی، سه سال حضور داشتند و در دیگر دانشگاهها، سیدمهدی طباطبایی از دانشگاه شهید بهشتی، زهرا عباسی از دانشگاه تربیت مدرس، میرزایی از دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین، علیاصغر باقری در ججیانگ و عباس احمدوند از دانشگاه شهید بهشتی، در شانگهای و یا استادان ایرانی ساکن چین حضور دارند و چینیها از حضور این استادان، بسیار استقبال میکنند و قدر میدانند.
در طول سالیان، بسیاری از آثار ارزشمند ادبی قدیم و معاصر ما، به همت این استادان چینی ترجمه شده است. منابع درسی فراوانی نیز تالیف کردهاند. در دانشگاه پکن، این رشته که بیش از ۷۰ سال قدمت دارد تا مقطع دکتری دانشجو میپذیرد. تاکنون پنج دوره، کنفرانس ایرانشناسی در دانشگاه پکن برگزار شده و ششمین کنفرانس احتمالا در سال آینده برگزار خواهد شد. بهزودی ترجمه فارسی چکیده مقالات و همچنین مقالات برتر این کنفرانسها را در ایران منتشر خواهیم کرد. در طول سالهای گذشته، رایزنی فرهنگی سفارت ج.ا. ایران در چین، با این کرسیها، ارتباطات گرم، پویا و سازندهای داشته است.
زبان فارسی در دانشگاههای چین، قدمت خاصی دارد
در حوزه تامین منابع آموزشی، تربیت مدرس و استانداردسازی آموزش زبان فارسی در چین، چه اقداماتی صورت گرفته است؟
زبان و ادبیات فارسی در دانشگاههای چین، قدمت و قوام خاصی دارد. برای نمونه در دانشگاه پکن، بیش از ۷۰ سال سابقه دارد و استادان این دانشگاهها از دیرباز، منابع آموزشی مهمی با توجه به نیازها و ملاحظات خاص آموزشی خود تهیه و تدوین کردهاند و بهویژه استادان نسل امروز، همچنان در این کار همت میگمارند و به استفاده از منابع از پیش تعیین شده و استاندارد خود و منابع جدید تاکید میکنند. برای نمونه، اخیرا کتاب آموزش زبان فارسی تالیف محدثه برزگر بفرویی و میرزایی حصارکی، استادان دانشگاه اقتصاد و تجارت بینالمللی پکن و داشنگاه تیان جین، و کتاب فارسی در رسانه تالیف استادان دانشگاه مطالعات خارجی گوانگدونگ منتشر شده و کتاب مکالمه فارسی، همراه با فایل شنیداری و تمرین خط تحریری، تالیف یکی از استادان این دانشگاه زیر چاپ است. ما نیز با زمینهسازی، پیگیری و کمک به ترجمه گام اول به زبان چینی و همچنین تدوین کتاب کوچهباغ شعر و حکایت فارسی، در این امر، همکاری داشتهایم.
استادان و پژوهشگران مراکز مطالعات ایرانی و دانشگاهی در ترجمه و تالیف آثار مرتبط با تمدن مشترک، تاریخ و هنر و فرهنگ ایرانی، بسیار فعال و نقشآفرین بودهاند. به چند اثر شاخص در این زمینه اشاره میشود: ۱. گزیده تاریخ ادبیات فارسی: نوشته یو گویلی؛ ۲۲. شعرهایی که در جاده ابریشم قدم میزنند (اشعار دوزبانه فارسی و چینی): سروده یو گویلی با ویرایش بهادر باقری؛ ۳. سیر تحول نگارگری ایرانی: پژوهش و نگارش مو هونگ یان؛ ۴. تاریخچه ادبیات غرب آسیایی در قرن جدید: اثر مو هونگ یان؛ ۵ و ۶. ترجمه قانون الصور و گلستان هنر از جیا فی؛ ۷. خانات اویغورِ شیجو در جاده ابریشم؛ پژوهشی تاریخی درباره مناطق شرقی آسیای مرکزی در قرنهای نهم تا سیزدهم میلادی اثر خانم ژوسی و ... .
میزان همکاری و هماهنگی با بنیاد سعدی در این زمینه چگونه است؟
همکاری خوب و صمیمانهای داشتیم؛ از جمله برگردان چینی کتاب گام اول و انتشار آن؛ برگزاری کلاسهای آزاد زبان و ادبیات فارسی و ایرانشناسی با همکاری بنیاد سعدی، تجهیز کتابخانههای تخصصی و حمایت از پایاننامههای ایرانپژوهی، با هدف تربیت نسل جدید ایرانشناسان و فارسیآموزان چینی.
ترجمه برخی از آثار کلاسیک توسط رایزنی فرهنگی ایران در چین
آیا تفاهمنامهها یا طرحهای مشترکی با دانشگاهها و مراکز آموزشی چین در حوزه زبان فارسی در حال اجراست؟
چند دانشگاه چین از دیرباز با دانشگاههای تهران، علامه طباطبایی، شهید بهشتی و اصفهان، تفاهمنامه همکاری دارند و معمولا هر ساله، تعدادی از دانشجویان خود را برای تحصیل یک نیمسال یا یکساله به ایران اعزام میکنند. همچنین رایزنی فرهنگی با همکاری چند تن از استادان زبان فارسی چین، به ترجمه برخی از آثار کلاسیک و معاصر فارسی همت گماشته که به آنها اشاره شد.
برگزاری نمایشگاههای بزرگ فرهنگی در چین امری طبیعی و عادی است
این اشتراکات چه ظرفیتی برای تقویت دیپلماسی فرهنگی فراهم میکند؟
برنامهریزی برای پیگیری رویدادهای فرهنگی ازجمله هفته و ماه فرهنگی، همکاریهای مشترک سینمایی و تداوم طرح ترجمه متقابل آثار کلاسیک و حمایت از کرسیهای زبان و ادبیات فارسی و ایرانشناسی، حائز اهمیت و التفات سیاستگذاران فرهنگی خواهد بود و در دستور کار است.
اکثر مشکلات و سوتفاهمها و گرههایی که در مناسبات سیاسی، فرهنگی و یا تجاری بین افراد، گروهها و یا کشورها ایجاد میشود، به دلیل فقدان گوهر شناخت است. شناخت و کسب معرفت از چند و چون اندیشه، هنر، فرهنگ، ارزشها و پسندها و ناپسندهای یکدیگر، بستگی به میزان گفتوگو و معرفی سویههای مختلف حیات یکدیگر دارد. ما در چین، همواره شاهد فعالیتهای پرشور و مکرر این کشور در زمینه موضوعات علمی و فرهنگی هستیم. برگزاری نمایشگاههای بزرگ و باشکوه فرهنگی و هنری با شرکت کشورهای مختلف جهان، امری طبیعی و عادی است و از دل این برنامهها است که صنعت گردشگری و تبادلات هنری و فرهنگی این کشور با جای جای جهان اینچنین اوج میگیرد.
ما برای معرفی ارزشهای فرهنگی، ادبی و فلسفی و عرفانی و هنری درخشان خود، شایسته است در جوامع و رویدادهای فرهنگی جهان، حضور و ظهور فعال و بایستهای داشته باشیم و با افتخار، گنجینههای فکری و معنوی خود را به جهانیان معرفی کنیم؛ ضمن اینکه از داشتههای ارزشمند فرهنگی و هنری دیگران نیز بیاموزیم و بر ثروت اندیشگانی خود بیفزاییم.
گستردگی روابط اقتصادی ایران و چین
به نظر شما یادگیری زبان فارسی برای دانشجویان و پژوهشگران چینی چه فرصتهایی در حوزههای علمی، اقتصادی، گردشگری و مطالعات منطقهای ایجاد میکند؟
در بخشهای پیشین، از میزان گسترش زبان و ادبیات فارسی در دانشگاههای چین، سخن گفتیم. خوشبختانه در سطح استادان، شاهد فعالیتهای علمی، فرهنگی و ادبی فراوانی برای معرفی گنجینه ادبیات فارسی و حکمت ایرانی به جامعه علمی و فرهنگی چین هستیم. بسیاری از این آثار برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی یا جوایز علمی و فرهنگی در چین شدهاند. در سطح محققان شاهد تولید و انتشار آثار علمی و پژوهشی ارزشمندی در کنفرانسها و مجلات معتبر جهانی هستیم. در سطح دانشجویان نیز باید گفت بسیاری از آنان، یا تحصیلات و مطالعات خود را در زمینههای زبان فارسی، ایرانشناسی، شرقشناسی یا مطالعات خاورمیانه در چین یا دیگر کشورهای جهان ادامه میدهند یا به عنوان مترجم، جذب محیطهای اقتصادی و تجاری فعال در حوزه ایران و چین میشوند. گستردگی روابط اقتصادی ایران و چین، زمینههای خوبی برای کار آنان فراهم کرده است؛ هرچند کمبودها و مشکلات خاص این زمینه نیز وجود دارد که جای بررسی بیشتر دارد.
در چین فعالیت فرهنگی، همواره جویندگان خاص خود را دارد
میزان استقبال مخاطبان چینی از این رویدادها چگونه بوده است؟
با وجود اینکه برخی از کشورها که زمینه مناسب و درخوری برای فعالیتهای فرهنگی ایران ایجاد نمیکنند و سویهها و سایههای امنیتی پررنگی بر تمام جوانب امر حاکم است، در چین فعالیت فرهنگی، همواره جویندگان و تشنگان خاص خود را دارد. اگر بکوشیم کالاهای ناب فکری و فرهنگی خود را چنان که باید و سزد، معرفی و عرضه کنیم، مخاطبان خاص خود را خواهند یافت. خوشبختانه استقبال از این رویدادهای علمی، فرهنگی و هنری، بسیار خوب و درخور بوده است و این امر، مسئولیت ما را روزبهروز بیشتر میکند. به شرط آنکه عِدّه و عُدّه مناسب چنین فعالیتهایی در چنین گستره عظیمی، چنان که باید و شاید فراهم باشد. به قول سعدی:
یا مکن با پیلبانان دوستی/ یا بنا کن خانهای در خورد پیل
در مسیر توسعه آموزش زبان فارسی در چین با چه چالشها یا موانعی مواجه هستید و برای رفع آنها چه راهکارهایی پیشبینی شده است؟
نبود نظام بومیسازی مناسب در تولید منابع درسی، ناهماهنگی منابع آموزشی با نیازهای روز، محدودیت در همکاریهای بیندانشگاهی و کمبود فرصتهای عملی برای دانشجویان، معضل کاریابی از جمله مسائل است.
تقویت تولید و اشتراک منابع آموزشی تخصصی و دیجیتال در چارچوب همکاریهای آموزشی میان دانشگاههای چین و ایران برای ارتقای کیفیت آموزش و افزایش انگیزه یادگیری؛ تعمیق سطح و گستره همکاریهای دوجانبه از طریق امضای توافقنامههای تبادل دانشجو، دورههای دومدرکی و پروژههای تحقیقاتی مشترک؛ توسعه فرصتهای کاربردی برای زبانآموزان در قالب کارورزی، مسابقات علمیزبانمحور و ارزیابیهای استاندارد به منظور ارتقای توانمندیهای حرفهای؛ تقویت گفتوگوی فرهنگی و همکاریهای محلی، به منظور تحکیم نقش زبان فارسی به عنوان پل ارتباطی میان تمدنهای ایران و چین و تقویت موضوع اعزام استادان زبان و ادبیات فارسی ایرانی برای تعمیق دانش ادبی و فرهنگی استادان جوان و دانشجویان چینی، میتواند راهکارهایی برای تقویت مناسبات و همکاری های بیشتر باشد.
با توجه به تحولات فناوری و آموزشهای مجازی، چه ظرفیتهایی برای بهرهگیری از بسترهای دیجیتال در آموزش زبان فارسی به مخاطبان چینی فراهم شده است؟
دانشگاهها و استادان در چین، بیشتر فضای حضوری و فیزیکی را در امر تدریس میپسندند و چندان روی خوشی به فعالیت و مشارکت در فضای مجازی نشان نمیدهند؛ اما میتوان از فضاهای مجازی خاص این کشور مانند «بیلی بیلی»، «دویین» و «ویچت» برای ارائه مطالب کمکدرسی و تقویتی بهره برد. چنانکه پیش از این، به مواردی که در آنها فعالیت داشتهایم و خوشبختانه بازخورد خوبی هم داشته است، اشاره شد. برای نمونه مطالبی که در این پلتفرمها ارائه کرده ایم، دهها هزار بیننده داشته است. در چنین برنامههایی همواره باید دقت کرد که رنگ و بوی واقعیِ همراهی و همداستانی داشته باشد و دخالت یا موازیکاری در فعالیت گسترش زبان فارسی قلمداد نشود.
ادبیات فارسی، پل مستحکمی برای دستیابی به اهداف تعاملات فرهنگی بین دو کشور است
چشمانداز همکاریهای فرهنگی ایران و چین در حوزۀ زبان و ادبیات فارسی را در افق بلندمدت چگونه ترسیم میکنید؟
در سه سالی که افتخار و فرصت فعالیت فرهنگی در چین را داشتم، به شکل عمیق دریافتم که زبان و ادبیات فارسی، پل مستحکم و وثیقی برای دستیابی به اهداف بلند تعاملات فرهنگی و تمدنی بین دو کشور است. وجود کرسیهای زبان و ادبیات فارسی در چندین دانشگاه چین و زبان چینی در چندین دانشگاه ایران، علاقه و اشتیاقی که بین استادان و دانشجویان این رشته برای فعالیتهای علمی و فرهنگی وجود دارد، ترجمه آثار شاخص ادبی و ... همه اینها، فرصتهای مغتنم و گرانباری برای معنا و ژرفا بخشیدن به این روابط و تعاملات است و مطمئناً به آینده درخشان آن چشم امید داریم. به قول خواجه رندان:
حسنت به اتفاقِ ملاحت، جهان گرفت/ آری به اتّفاق، جهان میتوان گرفت
در پایان، چه پیامی برای علاقهمندان چینی زبان فارسی و فرهنگ ایرانی دارید؟
دوستان ارجمند! درباره چین و ماچین و فرهنگ و تمدن و اخلاق و آرامش شما بسیار شنیده و خوانده بودیم؛ اما «شنیدن کی بود مانند دیدن؟». ما از نزدیک با شما زندگی کردیم، گفتوگو و مشورت کردیم و از دانش و بینش و تجربیات ارزنده شما آموختیم؛ از مهر و مهماننوازی و بزرگواری و بزرگدلی شما بهرههای فراوان بردیم و به تمام معنا، با هم دوست شدیم و همواره دوست خواهیم ماند؛ چرا که «بُعد منزل نبود در سفر روحانی».
وقتی میبینیم با چنین پیشینه و پشتوانه تاریخی و فرهنگی عظیم و ارزشمندی که دارید، به دنیای والای زبان و ادبیات درخشان و دُرافشان فارسی نیز پلی زدهاید و گفتوگویی جانانه و جاودانه بین این دو تمدن دیرین و شیرین رقم زدهاید، از بُن ِ جان خرسند و شکرگزاریم.از اینکه صرفاً به آموختن زبان بسنده نمیکنید و از طریق آن، به دل فرّ و فرهنگ و تمدن آن نیز راه مییابید، تامل میکنید، مقایسه میکنید، از خواندن اشعار سعدی و مولانا و حافظ شکفته میشوید و چنین دستاوردهای شایان و نمایانی در عرصههای نورانی ادب و فرهنگ دارید، خرسند و مفتخریم. ما همان باغهایی هستیم که با وجود دوری مرزهای جغرافیایی، ریشههای فکری، فرهنگی و ارزشیِ مشترک و استواری داریم که میتواند تا ابد، ما را دور یک میز بزرگ بشری گرد آورد تا درباره صلح و دوستی و ارزش نهادن به کرامت و شرافت انسانی با هم گفتوگو و برای عملی شدن گسترده آن در جان و جهان خویش، اقدام کنیم.
آری به قول هوشنگ ابتهاج:
باغها را گرچه دیوار و در است/ از هواشان راه با یکدیگر است
باد میآرد پیام آن بدین/ وه از این پیک و پیام نازنین
شاخ از دیوار سر برمیکشد/میل او بر باغ دیگر میکشد
شاخهها را از جدایی گر غم است/ریشهها را دست در دست هم است
نظر شما :