در لبنان مطرح شد؛

اشعار حافظ ترکیبی از عشق، انتظار، قرآن و معارف الهی است

۲۸ مهر ۱۳۹۹ | ۱۴:۵۲ کد : ۳۱۷۷ زبان فارسی در جهان
تعداد بازدید:۱۷۷
شرکت‌کنندگان در مراسم بزرگداشت روز جهانی حافظ با عنوان «حافظ شیرازی؛ شاعر انسانیت» که به همت رایزنی فرهنگی ایران و نماینده بنیاد سعدی در لبنان برگزار شد، مطرح کردند: در آثار حافظ، عشق و انتظار، علم و عرفان، ادب و شعر، قرآن و معارف الهی را یک جا می‌توان مشاهده کرد.
اشعار حافظ ترکیبی از عشق، انتظار، قرآن و معارف الهی است


شرکت‌کنندگان در مراسم بزرگداشت روز جهانی حافظ با عنوان «حافظ شیرازی؛ شاعر انسانیت» که به همت رایزنی فرهنگی ایران و نماینده بنیاد سعدی در لبنان برگزار شد، مطرح کردند: در آثار حافظ، عشق و انتظار، علم و عرفان، ادب و شعر، قرآن و معارف الهی را یک جا می‌توان مشاهده کرد.

به گزارش روابط عمومی بنیاد سعدی، رایزنی فرهنگی ایران و نماینده بنیاد سعدی در لبنان به مناسبت بزرگداشت روز جهانی شاعر غزل و عرفان «حافظ شیرازی»، مراسمی حضوری و وبیناری با عنوان «حافظ شیرازی؛ شاعر انسانیت» با حضور جمعی از فرهیختگان فرهنگ و ادب از کشورهای مختلف از جمله محمد شمس الدین، شاعر معروف و برجسته لبنانی، حجت‌الاسلام و المسلمین جعفر مهاجر، علی زیتون، برنده جایزه ادبی فارابی، خضر نبها، استاد فلسفه دانشگاه لبنان، رؤسای دانشگاه‌های منطقه بقاع، شُعرا و شخصیت‌های فرهنگی و اجتماعی در شهر بعلبک با رعایت تمام شیوه‌نامه‌های بهداشتی، برگزار کرد.

در این نشست که اداره آن به عهده خانم امل ناصر، از لبنان بود، عباس خامه‌یار، رایزن فرهنگی کشورمان در بیروت به معرفی ویژگی‌های منحصر به فرد شاعر برجسته و غزل سُرای کشورمان پرداخت و گفت: این شاعر عرفانی که ایرانیان قدیم، او را یکی از اولیای صالحین خدا می‌دانستند که توانسته غزل، عرفان و قرآن کریم را همزمان با یکدیگر بیامیزد. قصائد و غزلیات او بیشتر به مناجات و استخاره شبیه است به حدی که ایرانی‌ها تا به امروز نیز به دیوان همراه با شرح و توضیح او، تفأل می‌زنند.

وی افزود: حافظ در حال حاضر نماد فرهنگی ایران به شمار می‌رود و فرزند نیکوی ایران و معروف به شاعر غزلیات و لسان الغیب، ترجمان اسرار یا محرم اسرار و عاشقی است. غزلیات حافظ آمیخته‌ای از فلسفه، عرفان، عشق و آداب و رسومی است که توانست این شاعر از آمیزه آنها، تابلوهای زیبایی را خلق کند به نحوی که در عین سکوت، می‌نوازند و می‌خوانند.

خامه‌یار به ویژگی اشعار حافظ اشاره کرد و گفت: برخی بر این باورند که واژه «عشق» که حافظ در اشعارش بسیار به کار برده، یک کلمه احساسی و گذرا و عاطفی نبوده بلکه از اسمای الهی است. چرا که عشق، اوج کمال انسانی است، زیرا انسان از نظر روحی به معشوق خود تعلق دارد و سرشت اصلی انسان همان «عشق» است، به این معنا که سرشت او با شراب عشق آمیخته شده است و تمام موجودات جهان، به این خاطر آفریده شدند تا عشق بورزند و دوست بدارند و اگر عشق نباشد، چیزی به نام طلب و آرزو وجود نخواهد داشت.

وی در ادامه سخنانش، گفت: حافظ ثروتی ادبی از خود بر جای گذاشت که ادبیات فارسی و عرب و نیز ادبیات جهان را غنی ساخت. دیوان او به منزله حافظه نوشتاری و چکیده اندیشه و فرهنگ ماست و آینه ذهن ما و وجدان ما به شمار می‎رود و همان جامی است که در شرابش، گذشته و حال و آینده را می‌توانی ببینی.

خامه‌یار تأکید کرد: در اشعار حافظ اشک و تبسم، قهر و محبت، امید و نا امیدی با هم جمع شده‌اند. اشعار حافظ بزرگان ادب و اندیشه را در جهان به شگفتی وا داشته است، لذا از او به احترام یاد می‌کنند تا این حد که او را به عنوان شاعر تمام دوران‌ها و زمان‌ها به حساب می‌آورند.

جایگاه مهم دیوان حافظ نزد ایرانیان

محمد علی شمس الدین، شاعر معروف و برجسته لبنانی ضمن بیان اینکه مرکز اصلی حکمت، همان قلب پاک و سینه شفاف حافظ این شاعر بزرگ اسلامی است، گفت: اشعار حافظ به منزله چکیده شعر حکمت آمیز هر یک از شُعرایی مانند، رودکی، مولوی و سعدی شیرازی و دیگر شُعرای عرفانی شعر فارسی است.

وی همچنین، افزود: اشعار حافظ از نوعی صفا و سادگی در عین داشتن عمق مفهومی برخور دارند و به موضوعاتی مانند، عشق، زن، شراب، جوانی آمیخته با مفاهیم عرفانی و دینی می پردازد و محدوده سیر اشعارش خارج از منطقه ترس، خوف و خشیت از خداوند است و به ابعاد رحمانی و غفرانی خداوند پرداخته بجای آنکه بخواهد تصویری از جبار و منتقم ارائه کنند.

شمس الدین به ابیات نخستین اشعار دیوان مثنوی اشاره و ضمن مقایسه با اشعار حافظ، در نهایت حافظ را از نظر حکمت بالاتر از مولوی معرفی کرد و گفت: حکمت حافظ فراتر از مسائل عقلانی و ظاهری مانند حلال و حرام است. اشعار حافظ پرده از سرزمین اسرار بر می دارد که تنها با مکاشفه این امور به دست می‌آیند.

در سرزمین اسرار، عناوینی مانند عشق حرف اصلی را می‌زنند. البته مولوی در مثنوی و فریدالین عطار نیشابوری در منطق الطیر و عمر بن الفارض میان عمق نگاهی اسلامی به مسائل و همه جانبه بودن آن و تناسب آن با زمان، نوعی هماهنگی ایجاد کرده‌اند و شعر دینی را به شعری انسانی تبدیل کرده‌اند و باید گفت گوته، شاعر آلمانی، ویکتور هوگو، شاعر فرانسوی و تاگور، شاعر هندی به این گونه اشعار توجه ویژه داشتند.

وی در ادامه، بیان کرد: برای درک اشعار حافظ باید از ظواهر عبور کرد و با رمزها و کدهای نامحدود در اشعارش ارتباط برقرار کرد و از دیگر ویژگی‌های شعر حافظ می‌توان نزدیک بودن اشعارش به فرهنگ بومی ایرانیان اشاره کرد که تمام کتاب‌های شعر عرفانی از آن تأثیر پذیرفتند از سعدی و عطار گرفته تا امام خمینی (ره) در عصر حاضر و نیز دیوان حافظ همانند قرآن کریم با تذهیب و نقش و نگار درآمیخته و به آن تفأل می‌زنند.

شمس الدین به وجه تشابه نامش با حافظ گفت: نام من محمد شمس الدین است و نام حافظ، شمس الدین محمد بود و به دلیل حفظ قرآن کریم به حافظ ملقب شد و جامی به او لقب لسان الغیب و ترجمان اسرار را داد.

این شاعر لبنانی به تأثیرپذیری اشعارش از حافظ اشاره کرد و گفت: حافظ به رغم گذشت هفت قرن، همچنان در میان ما زنده است و گویی با مسائل روز ما در ارتباط است و با فرهنگ وحشیانه آمریکایی صهیونیستی مقابله می‌کند همان گونه که در زمان خود با فرهنگ وحشیانه مغول‌ها با اشعارش مقابله کرد.

وی سپس به جایگاه مهم دیوان حافظ نزد ایرانیان اشاره کرد و گفت: تقریباً در تمام خانه‌های ایرانیان، دیوان حافظ یافت می‌شود که نشان از ارتباط عمیق مردم ایران با این شاعری است که با هویت تاریخی، فرهنگی و دینی ایران آمیخته شده است. در اشعار حافظ عناوینی دینی مانند توحید، نماز، زکات، روزه، طواف و حج، زهد و انابه، حضرت رسول (ص) و… دیده می‌شود و همزمان اشاره به داستان‌های قرآنی مانند یوسف (ع)، موسی (ع)، عیسی (ع) و پیامبر اکرم (ص) و قصص دیگر انبیاء را می‌توان یافت.

شمس الدین که هشتاد و چهار قصیده برگزیده حافظ را تحت عنوان «شیرازیات» به چاپ رسانده است، گفت: ترجمه این اشعار نزدیک ترین ترجمه مفاهیم شعری حافظ از میان دیگر ترجمه است و توانسته تا حدی زیبایی اشعار حافظ را در ترجمه آنها حفظ کند.

وی سپس با قرائت برخی از ترجمه‌های منظوم خود از اشعار حافظ، سخنانش را پایان داد.

در ادامه حجت‌الاسلام والمسلمین محمد حسین مهدوی مهر، رییس جامعة المصطفی در لبنان و سوریه با اشاره به اینکه سرزمین ما، مهد شعراء، ادباء و مشاهیر و از آن جمله حافظ شیرازی است، گفت: هنرمندان، شعراء و ادبای بسیاری در عرصه این جهان حضور یافتند و احساسات خود را در قالب هنر، یا شعر ثبت کردند، اما آن واژه‌هایی که بتواند عشق را بیان کنند و مانند گوهری گرانسنگ در قالب اجتماعی ارائه کنند، اندک است.

مهدوی مهر افزود: شعرای بسیاری آمده‌اند و نامی از خود بر جای گذاشته‌اند، اما به اعتراف تمام ادبا، حافظ، لقب لسان الغیب را به خود اختصاص داده است و حافظ قرآن کریم نیز بود. در آثار حافظ، عشق و انتظار، علم و عرفان، ادب و شعر، قرآن و معارف الهی را یک جا می‌توان مشاهده کرد.

نادر نظام، شاعر و استاد دانشگاه علامه طباطبایی ضمن اشاره به سخنان گوته شاعر آلمانی درباره حافظ، گفت: حافظ، احساسات درونش را در قالب و زبان شعر بیان می‌کرد و منبع الهام برای دیگران در هر زمان و مکان می‌شد.

وی در ادامه به برخی از ابعاد زندگی حافظ و نحوه ورودش به دنیای شعر پرداخت و گفت: بسیاری از کارشناسان بر این باورند که شعر حافظ، محتوایی عرفانی و معنوی دارد و ایشان را صوفی مسلک و عارف می‌دانند و سخنان آنها همانند سخن گفتن پرندگان است که تنها زبان آنها را سلیمان پیامبر می‌دانند و لذا اهل معنا متوجه اصطلاحات و عبارات آنها می‌شوند. لذا وقتی اشاره به واژه‌هایی مانند بهار یا بوستان می کند مقصودش بهار نیکان و بوستان انسان خیرخواه است، لذا برخی شعرای غربی تلاش کردند تا غزلیات حافظ را با برداشت‌های خود تفسیر کنند که در نهایت موفق نشدند و برخی نیز او را تکفیر کردند.

نادر نظام گفت: حافظ بر این باور بود که هر اتفاقی که برای انسان رخ دهد، تقدیری از جانب خداوند بوده است. لذا حافظ در اشعارش می‌گوید که در این دنیا انسان می‌بیند اما انسانیت را نمی‌بیند. لذا انسان حقیقی وجود ندارد. عرفان حافظ با دین پیوند خورده بود و عرفانی دینی بود و فصل مشترک آن همان عشق بود و عشق همان امانتی است که خداوند بر آسمان‌ها و زمین عرضه کرد اما آنها نپذیرفتند و در نهایت این امانت را انسان پذیرفت. بر همین اساس است که آسمان‌ها و زمین قدرت ادراک ندارند بنابراین این امانت بر دوش انسان افتاد.

حافظ؛ قله ادبیات عرفانی ایران

خانم ایمان عبداللطیف المحمد، از کشور عراق ضمن تأکید بر عرفانی بودن اشعار حافظ، وی را به عنوان قله ادبیات عرفانی ایران و شخصیت ادبی بزرگ جهان معرفی کرد و گفت: تمام شعرای عرفانی که پس از حافظ آمدند از ادبیات او تأثیر پذیرفته اند و این امر تنها منحر به شعرای ایرانی نبوده بلکه در تمام جهان از حافظ شیرازی نکات عرفانی و اسرار آن را دریافت کرده‌اند.

وی افزود: یکی از مواردی که شرق شناسان در تفسیر اشعار حافظ مورد نقد قرار داده‌اند، دو بُعد حسی یا ظاهری و عرفانی و رمز گونه اشعار حافظ است. اما میراث عرفانی شعر فارسی از شخصیت‌های بزرگ ادبی مانند جلال الدین مولوی، فرید الدین عطار، سعدی شیرازی و حافظ شیرازی برجای مانده است.

خانم ایمان عبداللطیف المحمد یادآور شد: بیان مطالب عرفانی نیازمند رسیدن به مقامات عرفانی و ریاضت‌های نفسانی است و شاعر با رسیدن به این مقامات و کمالات، تجربیات خود را در قالب شعر بیان می‌کند.

صادق خورشا، عضو هیأت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی، با اشاره به ابیاتی از حافظ و مقایسه آن با ابیاتی از اشعار ابونؤاس و اشعار عمر بهاءالدین امیری، به بیان زیبایی‌های ابیات حافظ پرداخت و گفت: اندیشه روشن حافظ و قلب تپنده، و نفس مسیحیایی او که برخاسته از عطر عشق و جان مشتاق اوست که از چشمه زلال سلسبیل و شراب رحیق پر شده است، باعث شده تا دم از رخ یار و جلال و جمال و جام و شراب و قدح و صهبای عشق بزند.

وی سپس به شرح معانی مختلف مرغ سحری پرداخت و به نحوه قرائت غزلیات حافظ و تفسیرها و تأویل‌هایی که پیرامون اشعار وی وجود دارد، اشاره کرد.

پایان خبر

 

کلید واژه ها: آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان بنیاد سعدی لبنان


نظر شما :