|
نوع خبر 
 
 
گزارش اختصاصی ایرنا از وضعیت زبان فارسی در عراق؛
یکی بود و یکی نبود زبان فارسی در عراق
شاید بسیاری ندانند که کمتر از یکصد سال پیش زبان فارسی در بغداد در کنار ترکی و عربی، یکی از سه زبان اصلی بود که حتی نشریاتی به زبان فارسی یا مشترک عربی – فارسی یا ترکی – فارسی در پایتخت عراق منتشر می شد.
یکی بود و یکی نبود زبان فارسی در عراق

به گزارش روابط عمومی بنیاد سعدی خبرگزاری ایرنا طی گزارش خود از وضعیت زبان فارسی در عراق نوشته است که :

بنیاد سعدی

از هفته گذشته با همکاری رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عراق، نخسین گام های عملی را برای تقویت و گسترش زبان فارسی در عراق با برگزاری یک دوره آموزشی برای استادان عراقی زبان فارسی در دانشگاه ها و مراکز علمی عراق آغاز کرده است.
رضا صحرائی معاون آموزش و پژوهش بنیاد سعدی در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفته است که غیر از رژیم صهیونیستی اسراییل که جمهوری اسلامی ایران آن را به رسمیت نمی شناسد و آمریکا که از حیث سیاسی رابطه مستقیم با آن نداریم، این بنیاد 12 منطقه را در جهان به عنوان مناطق آموزش زبان فارسی تعریف کرده است.
وی مناطق هدفی که بنیاد بر آن برای گسترش و تقویت زبان فارسی به غیر فارسی زبانان متمرکز شده را منطقه آسیای صغیر، آسیای میانه و غرب آسیا عنوان کرده است که در سند 1400 نیز به آن تاکید شده است.
قرار است این گونه دوره ها با استفاده از روش های نوین، مهارت های یادگیری و مکالمه زبان فارسی به غیر فارسی زبانان در عراق آموزش داده شود.
البته طرح گسترش زبان فارسی و اهتمام به ایرانی شناسی در عراق به این دوره ها محدود نمی شود طبق سخنان مسوولان رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عراق، مجموعه ای از فعالیت های فرهنگی و هنری و علمی را در برمی گیرد.
انتظار می رود با توجه به بازگشت جمعیت قابل توجهی از آوارگان عراقی از ایران به کشور خود، که خود اینها بخشی از علاقه مندان به فرهنگ و ادبیات ایرانی و زبان فارسی هستند و افزایش تدریجی زبان فارسی دانشگاه، این زبان به تدریج جایگاه خود را در این کشور همسایه بازیابد.
در حال حاضر علاوه بر دانشگاه بغداد، در دانشگاه های سلیمانیه و اربیل گروه زبان فارسی وجود دارد و در دانشگاه های بصره، کوفه و واسط این زبان تدریس می شود و انتظار می رود در آینده در دانشگاه واسط گروه زبان فارسی نیز دایر شود.

گذشته درخشان
شاید جالب باشد گفته شود که مسلط بودن و آشنایی به زبان فارسی از نشانه های فرهیختگی در عراق در آن برهه به شمار می رفت تا جایی که فرهیختگان بزرگی امثال 'علی الوردی' جامعه شناس معروف عراقی، 'عبدالرزاق الحسنی' پدر تاریخ عراق، 'عباس العزاوی' مورخ و بوم شناس عراقی به زبان فارسی مسلط بودند و در کتاب های خود همواره از منابع فارسی بهره می بردند.
شاعر بزرگ جمیل صدیق الزهاوی یا شاعر و مقام خوان معروف عراقی 'ملا عثمان الموصلی' که به سه زبان، عربی، فارسی و ترکی شعر می سرودند و مقام خوانی می کردند.
هنوز در زبان محاوره ای عربی مردم عراق، انبوهی از واژگان فارسی به عنوان میراثی از آن دوره طلایی زبان فارسی در عراق وجود دارند که بعضا نسل جدید ریشه این واژگان را نمی داند که فارسی است و فقط از طریق انتقال سینه به سینه به او رسیده است.
زبان فارسی در اوائل قرن بیستم علاوه بر این که در بین عامه مردم برای ارتباطات روزانه، کاربرد ابزاری داشت در عین حال در سطوح فرهیختگان و سیاسیون این کشور به چشم زبانی علمی و وزین نگاه می شد.
برخی از سیاسیون عراق در جریان مذاکرات و تعاملات خود با استعمار انگلیس بعد از اشغال عراق در 1917، در پاره ای موارد که نمی خواستند، طرف انگلیسی از سخنان آنها مطلع شوند، بین خود با زبان فارسی سخن می گفتند.
جالب توجه اینکه تمامی نشریاتی که در عراق بعد از 1908 (اعلام مشروطه در ترکیه) در بغداد منتشر شدند، زبان مورد استفاده در نگارش اخبار و گزارش ها ترکیبی از سه زبان عربی، فارسی و ترکی بود و هنوز صداهای خوانندگانی که از آن دوره ضبط شده و در اشعار خود همزمان از واژگان عربی، فارسی و ترکی بهره برده اند، در خانه ها شنیده می شود.

تلاش انگلیسی ها و بعثی ها
بعد از قیام معروف 1920 در عراق که با هدایت و رهبری مراجع و علمای دین نجف اشرف که اغلب آنها دارای اصالت ایرانی بودند، آغاز شد، استعمار انگلیس با کمک عوامل خود در داخل عراق، طرح ایرانی ستیزی و تبعید ایرانیان را آغاز کرد.
این طرح در اولین دوره کابنیه 'عبد المحسن سعدون' نخست وزیر وقت عراق (20 می 1922 تا در 23 نوامبر 1923)، با عنوان تبعید مراجع و علمای دین ایرانی از عراق به بهانه دخالت آنها در سیاست و امور داخلی عراق، شروع شد.
در همان زمان 10 تن از علما و مراجع نجف اشرف از جمله آیت الله 'شیخ مهدی خالصی' مرجع عالی وقت شیعیان عراق به ایران تبعید شدند که به غیر از آیت الله خالصی، 9 تن از روحانیون با پذیرش تعهدی مبنی بر عدم دخالت در سیاست، به عراق بازگشتند تا صحنه داخلی عراق از وجود علما، تخلیه نشود.
طرح ایرانی ستیزی در اواخر دهه هفتاد قرن گذشته یعنی روی کار آمدن دولت های بعثی 'حسن البکر' و 'صدام' به اوج شدت خود رسید و بسیاری از علما و بالغ بر 70 هزار کرد شیعه معروف به 'کردهای فِیلی'، به سمت اراضی ایران تبعید شدند که بسیاری از آنها بعد از سقوط رژیم صدام به کشور خود بازگشته و زندگی خود را از سرگفتند.
با شروع دوره ایرانی ستیزی در ابعاد مختلف در داخل عراق و از طرفی پسرفت سیاسی و علمی ایران در همین این دوره و اشغال بخشی از اراضی ایران توسط استعمار انگلستان و شروع هرج و مرج داخلی، بیش از پیش زبان و ادبیات فارسی در عراق دچار محاق شد.
از معدود بازماندگان آن دوره طلایی زبان فارسی، 'علامه 'حسین علی محفوظ' بود که توانست در 1975 کرسی زبان فارسی را در دانشگاه بغداد بنیانگذاری کند و خود وی به واسطه تسلطی که بر این زبان داشت آن را برای علاقه مندان تدریس می کرد.

توجه صدام به زبان فارسی
در جریان قدرت گرفتن صدام دیکتاتور پیشین عراق، به واسطه جنگ هشت ساله ای که بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کرد، زبان فارسی دوباره مورد توجه قرار گرفت با این تفاوت که این بار به جای این که برای کاربرد علمی و ارتباطات مردمی باشد، با انگیزه های جاسوسی و شنود، مورد توجه رژیم بعث قرار گرفت.
یکی از استادان گروه زبان فارسی در دانشکده زبان های خارجی دانشگاه بغداد پیشتر به ایرنا گفته بود که اغلب دانشجویانی که در این برهه برای آموزش زبان فارسی، به گروه زبان فارسی دانشگاه بغداد مراجعه می کردند، عموم آنها از نیروهای سازمان امنیت رژیم بودند.

پس از سقوط
بعد از سقوط رژیم صدام در بهار 2003، به واسطه گسترش سریع مناسبات بین دو کشور و بازگشت آوارگان عراقی از ایران به کشور خود، علاقه مندی به زبان فارسی در این کشور روبه افزایش گذاشت که بخش زیادی با انگیزه اقتصادی و امکان ارتباط با زائران ایرانی بوده است.
کارشناسان معتقدند که هنوز زبان فارسی نتوانسته است همانند دوره قبل از ایرانی ستیزی در عراق، به عنوان زبان علمی و فرهنگی در این کشور مطرح شود و خواست عمومی از یادگیری این زبان بیشتر برای ارتباطات روزمره یا تماس با زائران ایرانی با انگیزه های اقتصادی یا سفرهای سیاحتی و زیارتی احتمالی عراقی ها به ایران است.
همین امر باعث شده که بسیاری از کارشناسان، روند گسترش زبان فارسی در عراق در مقایسه با حجم مراودات اجتماعی و مردمی و همکارهای اقتصادی و امنیتی را کند بدانند.
رفت و آمد بیش از 5 میلیون زائر در سال بین دو کشور، تبادلات تجاری حدود 8 میلیارد دلار و میلیاردها دلار سرمایه گذاری در بخش های زیر ساختی عراق مانند نفت و گاز و برق، هنوز نتوانسته است زبان فارسی را به عنوان زبان کاربردی در عراق مطرح کند.
بعد از گذشت 14 سال از سقوط رژیم صدام تعداد دانشجویان زبان فارسی در دانشکده زبان های خارجی دانشگاه بغداد، حدود 300 نفر است که به اعتقاد 'انوار عباس مجید' یکی از استادان عراقی زبان فارسی در دانشگاه بغداد، این رقم در مقایسه با 10 سال گذشته قابل توجه است زیرا قبلا تعداد دانشجویان زبان فارسی از 60 تا 70 نفر تجاوز نمی کرد.
او معتقد است که زبان فارسی در بین 11 رشته زبان فارسی در دانشکده زبان های خارجی دانشگاه بغداد هم اکنون بعد از انگلیسی، فرانسه و ترکی در رده چهارم قرار دارد و انتظار می رود هرچه روند روابط و مراودات بین دو کشور بیشتر شود، احساس نیاز به یادگیری زبان فارسی بیشتر شود.
وقتی خبرنگار ایرنا از او سوال کرد که شخص او به عنوان استاد زبان فارسی دراین دانشکده، چند کتاب درباره زبان فارسی یا تعریف فرهنگ و هنر ایرانی به رشته تحریر درآورده است، پاسخ او، تقریبا 'هیچ' بود، و تنها به یک کار پژوهشی مختصر درباره زبان فارسی اشاره کرد.

تلاش برای بازگشت نگاه علمی به زبان فارسی
به باور کارشناسان وضعیت کنونی نشان می دهد که حتی در سطح دانشگاهی، نگاه به زبان فارسی همچنان در سطح همان مراودات روزمره است و نه زبان علمی که از طریق آن ضرورت ایجاب کند که پیرامون فرهنگ ایران زمین یا ایران شناسی در عراق پژوهش صورت گیرد.
برخی کارشناسان معتقدند که در صورت اجرای کامل سند چشم انداز 20 ساله 1400، زبان فارسی می تواند در عراق دوباره به عنوان یک زبان علمی مطرح شده و به موازات آن پژوهش های ایران شناسی نیز رونق گرفته و در نتیجه مناسبات دو ملت و کشور مستحکم تر شود.
یکی از فقرات مهم سند 1400 اشاره دارد که جمهوری اسلامی ایران بایستی به 'جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در منطقه آسیای جنوب غربی شامل آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه و کشورهای همسایه دست یابد.'
روش رسیدن به این سطح نیز از طریق 'جنبش نرم افزاری، تولید علم، رشد اقتصادی، ارتقا نسبی سطح درآمد سرانه داخلی و ایجاد اشتغال کامل' عنوان شده است.
به باور کارشناسان اگر جمهوری اسلامی ایران بتواند این اهداف را محقق کند به این معنی است که جزو کشورهای تولید کننده علم خواهد شد و در پژوهش های علمی، پژوهشگران خارجی برای اطلاع از تولیدات علمی نیازمند فراگیری زبان فارسی خواهند بود و در نتیجه این امر سطح زبان فارسی را در عراق و منطقه به یک زبان علمی، کاربردی و فرهنگی بار دیگر ارتقا می دهد.
در این راستا در جمهوری اسلامی ایران، نهادهایی برای گسترش زبان فارسی در جهان ایجاد شده اند که بنیاد سعدی، یکی از آن نهادهایی است که براساس مصوبه 1389 شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور گسترش زبان فارسی در جهان و آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان تاسیس شده است.

شنبه 23 دى 1396  15:19

 اخبار مرتبط
چهارشنبه 27 بهمن 1395  |  آموزش زبان فارسی در دانشگاه سلیمانیه بغداد
سه شنبه 29 فروردين 1396  |  مرکز آموزش فارسی در واسط عراق راه‌اندازی می‌شود
شنبه 13 خرداد 1396  |  آغاز دوره آموزش زبان فارسی در استان واسط عراق
شنبه 1 خرداد 1395  |  برگزاری دوازدهمین دوره آموزش زبان فارسی در بغداد
آخرين تاريخ بازديد : شنبه 28 بهمن 1396  22:39:11
تعداد بازديد از اين خبر : 401
کدخبر : 1500

کليد واژه هاي مرتبط : عراق  ;