|

نقاشی یا نگارگری ایرانی که به اشتباه مینیاتور نیز خوانده می‌شود، شامل آثاری از دوره‌های مختلف تاریخی ایران است که بیشتر به صورت تصویرسازی در کتب ادبی، علمی، تاریخی، مذهبی و ... مشاهده می­شود.

بر اساس اسناد، سه دورۀ متمایز ولی پیوسته برای تاریخ نقاشی قدیم ایرانی تعریف می‌شود:

1. دورۀ سنت‌های کهن

2. دورۀ شکوفایی نگارگری

3. دورۀ تکوین شیوه‌های التقاطی

از اوایل سدۀ هفدهم، ارتباط سیاسی و مبادلۀ تجاری وسیعی میان ایران و کشورهای دیگر، به­خصوص کشورهای اروپایی، برقرار شد. در این زمان، شاه عباس اول، شهر قدیم اصفهان را نوسازی کرد و آن را به پایتخت خود قرار داد. بر این اساس، سفیران سیاسی، سیاحان، مبلغان مذهبی، بازرگانان و حتی هنرمندان و صنعتگران خارجی به این شهر روی آوردند. این فضای بین‌المللی بر زندگی اصفهانی­ها از جمله هنرمندان اثر گذاشت. چنان‌که برخی از نگارگران ایرانی به روش بازنمایی طبیعت­گرایانه و موضوع­های نفاشی غربی جلب شدند.

از قرن چهارم (ه. ق) سبکی در نگارگری ایران ظهور می‌یابد که آن را سبک سلجوقی می‌نامند. این سبک، اولین مکتب ایرانی در زمینۀ نگارگری است. در این دوره، دوباره تصویر سازی­های کتاب ارژنگ مانی رونق می‌یابد.

نقاشی های این سبک را، در کتاب­های «خواص الاشجار» (زکریای رازی) و «شاهنامۀ توپقاپوسرای» که در موزه‌ای به همین نام در ترکیه می­باشد، می­توان مشاهده نمود. همچنین به علت حرام بودن خوردن و نوشیدن در ظروف طلا و نقره، در دورۀ اسلامی، ساخت ظروف سفالی رونق یافت و نقش سفال‌ها، عمدتاً  نگاره‌های این عهد را بازتاب می‌دهند.

پس از مرگ تیمور، امیر سلسلۀ تیموریان، فرزندش، شاهرخ به سلطنت رسید و از آن پس هرات به پایتختی برگزیده شد. به واسطۀ توجه و حمایت بی‌دریغ شاهرخ و ولیعهدش بایسنقر میرزا، تهیۀ کتب مصور این بار، در هرات و در کتابخانۀ بایسنقر میزا رونق و به نام مکتب هرات 1 نام گرفت. از کتاب­های مصور این دوره، به شاهنامۀ فردوسی و کلیله و دمنه معروف به بایسنقری و گلستان و بوستان سعدی می­توان اشاره کرد.

 نسخۀ کلیله و دمنه بایسنقری از محمد بن بایسنقری به سال ۸۳۳ قمری            

حدود 60 سال بعد هم کمال الدین بهزاد، ضمن ادامۀ دستاوردهای مکتب هرات اول، ویژگی‌هایی را به آثارش افزود که تا پیش از این دوران بی‌سابقه بود. وی برای اولین بار، سعی در نمایش و طراحی دقیق پیکرۀ انسانی کرد و موضوعات روزمره را در آثارش به تصویر کشید. مکتب او به نام هرات 2 معروف شد.

خمسۀ نظامی (ساختن کاخ خورنق) اثر کمال الدین بهزاد از مکتب هرات به سال ۸۹۹ه. ق محفوظ در موزه بریتانیا

مکتب قاجار هم، در دورۀ زند شروع شد و تا دورۀ قاجار و کمی پس از آن امتداد یافت. این شیوه، به عنوان سبکی منسجم و مکتبی متشکل در نقاشی ایران از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که همۀ ویژگی‌های موضوعی و کاربردی یک مکتب نقاشی را دارد. این شیوه، بیشتر از تلفیق ویژگی‌های هنر نقاشی سنتی ایرانی با عناصر و شیوه‌هایی از نقاشی اروپایی شکل گرفت. هرچند آثاری نزدیک به این شیوه، از دورۀ صفوی در ایران تا حدی مرسوم بود و «فرنگی سازی» نامیده می‌شد، اما ابتدا در دورۀ زند و در ادامۀ آن در دورۀ قاجار شکل مشخص خود را یافت.

فتحعلی شاه قاجار اثر میرزا بابا

برگرفته از وبگاه: https://fa.wikipedia.org

 

نقاشی معاصر ایران

 تأسيس دانشكدۀ هنرهاي زيبا، در دهۀ 20، سرآغاز تحول و تغيير بنيادي در نقاشي معاصر ايران است؛ دانشكده‌اي كه ميان نقاشي ايران و نقاشي رايج جهان ارتباطي ناگسستني ايجاد كرد. تا جايي كه در دهۀ 30 و 40 نقاشان كشور به دلايل مختلف تصميم گرفتند خود را از سنت‌ها برهانند و با آموختن ويژگي‌هاي نقاشي مدرن، اين قالب جديد را بپذيرند. برخي از اين دلايل، ارتباط بيشتر ايران با كشورهاي غربي، مسافرت تعدادي از هنرمندان و دانشجويان ايراني به اروپا براي تحصيل، بازديد از موزه‌ها و نمايشگاه‌ها، توجه بيشتر و دائم برخي مطبوعات به هنر مدرن است. «ايرانيزه» كردن نقاشي يا ايجاد مكتبي ملي و ايراني براي نقاشان، به صورت يك مسأله جدي اهميت يافت. افرادي همچون ناصر اويسي با استفاده از ترفندهاي كوبيسمي به تغيير شكل در نقاشي‌هاي دوره قاجار دست زدند. تعدادي از نقاشان جست‌وجوگر دهۀ 40 با تأثير از سقاخانه‌ها و اجزاي آن، گروهي تشكيل دادند كه از آن‌ها به عنوان جريان، گروه و مكتب «سقاخانه» ياد مي‌شود. اين گروه مي‌خواستند نشان دهند با به كارگرفتن هنر عاميانه و مذهبي به سرچشمه‌اي دست يابند كه امكان هر تركيب نو در هنرهاي تجسمي را به آن‌ها بدهد. علاوه بر آثار گروه نقاشان «سقا­خانه» که‌ نقاشی‌هایشان‌ عمدتا‌ با صبغه‌ای ملی و مذهبی متمایز می‌شود، پس از ۱۳۴۰ تا مقطع انقلاب اسلامی‌ گرایش‌های‌ نقاشی‌ کـوبیستی، اکسپر سـیو­نـیستی، سور­رئالیستی، پاپ آرت‌ و به­ویژه نقاشی‌ انتزاعی بیشترین‌ بخش‌ از فعالیت هنر تجسمی ایـران‌ را‌ شـامل‌ می‌شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامی، «حوزۀ انديشه و هنر اسلامي» شکل می­گیرد. وارد كردن محتوا و تعهد ديني و اجتماعي در هنر، مهم‌ترين بينش نقاشان انقلاب به شمار مي‌رود.

از مشهورترین نقاشان معاصر ایران استاد محمود فرشچیان است. استاد فرشچيان در حيطه نقاشي ايراني به وجود آورندۀ سبك و مكتب خاصي است كه در عين توجه به اصالت مباني سنتي اين هنر، با ابداع شيوه‌هاي نو، قابليت و كارايي نقاشي ايراني را افزايش داده است. او اين هنر را غنا بخشيد و از حالت الزامي يك پديدۀ متكي به شعر و ادبيات رها ساخت و رسالت و ارزشي در حد ساير هنرها در نقاشي ايراني پديد آورد. نقاشي‌هاي استاد آميزۀ دلپذيري از اصالت و نوآوري است. وي با خطوط روان و تركيب‌بندي‌هاي ظريف و مدور، راز و رمزها و اشارات دروني نهفته را در آثار خود به­وجود مي‌آورد.

  تابلوی تولد مسیح، اثر استاد فرشچیان                      

برگرفته از:

http://resistart.ir/content/%DA%86%D9%86%D8%AF-

%DA%A9%D9%84%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8705070081

http://farshchian.honar.ac.ir/index.aspx?siteid=10&pageid=548